• ✓ Doğruluğu kontrol edilmiş makale
Biruni Üniversitesi Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Hande İkitimur

Nefes darlığı neden olur, nasıl anlaşılır? Hangi hastalıkların habercisidir?

Son dönemde mücadele ettiğimiz koronavirüsün en belirgin şikayeti olan nefes darlığı, pek çok ciddi hastalığın da habercisi olabilir. Biruni Üniversitesi Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Hande İkitimur, nefes darlığı ve nedenleri ile ilgili önemli bilgiler verdi.

Nefes darlığı; astım, KOAH gibi sadece solunum sisteminin bir yakınması olmayıp kalp hastalıklarında, kansızlık ve kan hastalıklarında, kas güçsüzlüğü ile seyreden nörolojik hastalıklarda da sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Bu nedenle nefes darlığının oluşumunda zaman kaybetmeden bir hekime başvurulmalıdır.

NEFES DARLIĞI NASIL ANLAŞILIR? *

Nefes alıp vermek yani solunum olayı beyin sapı tarafından düzenlenen ve istem dışı gerçekleştirilen bir durumdur. Kişinin nefes alıp verdiğini fark etmesi nefes darlığına yani dispneye işaret edebilir ve altta yatan birçok hastalığın habercisi olabilir.

NEFES DARLIĞI NEDENİ TESPİT EDİLMELİ

Öncelikle nefes darlığının acil ve önemli bir hastalıkla ilişkili olup olmadığı sorgulandıktan sonra muayene ve gerekli laboratuvar tetkikler yapılmalıdır. Hastayı dinleyip nefes darlığıyla ilgili yakınmasını kaydettikten ve gerekli tetkikleri isteyip sonuçları değerlendirdikten sonra bir hastalık tanısına ulaşamadığımız zamanlarda panik atak başta psikiyatrik hastalık varlığı da araştırılmalıdır. Hastadan nefes darlığıyla ilgili alınan öykü sırasında psikiyatrik hastalık belirtisi ya da psikiyatrik ilaç kullanımı olup olmadığını sorgulamak hastanın yakınması için erken dönemde uygun branşa sevk edilmesine olanak sağlayacaktır.

PSİKOLOJİK ETKENLER NEFES DARLIĞINA NEDEN OLABİLİYOR

Acıbadem Taksim Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tülin Sevim nefes darlığının başlayış şeklinin önemli olduğuna dikkat çekerek, “Ani başlayan şiddetli nefes darlığında acil müdahale gerekebiliyor ve en yakın sağlık kurumuna başvurmak yaşamsal önem taşıyor. Yavaş gelişen, uzun seyirli nefes darlığı ise acil olmasa da mutlaka tetkik edilmelidir.” diyor. Nefes darlığı en sık akciğer hastalıklarında görülse de aslında pek çok farklı hastalık ve psikolojik etkenler nefes darlığına neden olabiliyor. Acıbadem Taksim Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tülin Sevim nefes darlığına yol açan 10 sağlık problemini anlattı; önemli uyarılarda bulundu.

NEFES DARLIĞI NEDENLERİ *

ASTIM

Astımda nefes darlığı ataklar şeklinde ortaya çıkıyor. Astımı olan hasta çeşitli alerjen ve tetikleyici faktörlerle karşılaştığında; hava yollarında daralma, nefes darlığı ve hışıltılı solunum oluşuyor. Hastanın ataklar dışında solunumu tamamen normal olabiliyor.

KOAH (Kronik Tıkayıcı Akciğer Hastalığı)

Genellikle sigara içen kişilerde görülen, hava yollarında daralma ve nefes darlığıyla karakterize bir hastalık. KOAH’ta nefes darlığı ilerleyici özellik sergiliyor ve zamanla giderek kötüleşiyor. Nefes darlığının geri dönüşümü de olmuyor. Akciğer enfeksiyonları ve ataklar hastalığın daha da ağırlaşmasına yol açıyor.

COVİD-19 ENFEKSİYONU

“Covid-19 son bir yıldır en sık görülen hastalıklardan biridir. En çok karşılaştığımız belirtiler ise ateş, öksürük ve yorgunluktur.” diyen Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tülin Sevim, şöyle devam ediyor: “Ancak özellikle akciğerlerin etkilendiği durumlarda nefes darlığı da ortaya çıkabiliyor. Nefes darlığı hastalığın ciddiyetini göstermesi açısından önemli bir bulgudur. Dolayısıyla nefes darlığı yakınması olan Covid-19 hastalarının zaman kaybetmeden mutlaka doktora başvurmaları gerekiyor.”

ANAFİLAKSİ

Anafilaksi ciddi, yaşamı tehdit eden alerjik bir reaksiyon olarak tanımlanıyor. Yer fıstığı veya arı sokması gibi alerjik olduğumuz bir etkene maruz kaldıktan sonra saniyeler veya dakikalar içinde ortaya çıkan nefes darlığı acil müdahale gerektiriyor.

KALP YETMEZLİĞİ

Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tülin Sevim, kalp kasının gerektiği gibi kasılamadığı durumlarda kalp yetmezliği geliştiğini belirterek, “Kalp yetmezliği uzun süre sinsi bir seyir gösterebildiği gibi, aniden de ortaya çıkabiliyor. Hastalar düz yattıklarında, merdiven-yokuş çıkarken veya efor sırasında nefes darlığının arttığından yakınıyor, 2 veya daha fazla yastıkla uyumayı tercih ediyorlar.” diyor.

OBEZİTE

Obezite ya da halk arasında bilinen adıyla şişmanlık, vücutta fazla miktarda yağ birikmesi sonucu ortaya çıkan ciddi bir tablo. “Obezite sadece kozmetik bir sorun değil, kalp hastalığı, diyabet ve akciğer hastalığı gibi birçok sağlık problemine neden olabilen önemli bir hastalıktır” uyarısında bulunan Doç. Dr. Tülin Sevim şunları söylüyor: “Çok fazla kilolu olmak akciğerlerimizi zorlayarak nefes almayı güçleştirebiliyor. Bazı kilolu hastalar yanlışlıkla astım tanısı alıyor, yıllarca nefes açıcı ilaçlar kullanıyorlar. Kilo verdiklerinde ise nefes darlığı tamamen düzeliyor ve hastaların ilaç kullanma ihtiyaçları kalmıyor”

PANİK ATAK

Ara sıra anksiyete yaşamak olağan bir durum. Ancak anksiyete bozukluğu olan kişilerde; günlük hayatta rastlanılan durumlara karşı korku ve sürekli devam eden bir endişe hali söz konusu oluyor. Endişe “panik atak” krizleriyle kendini gösteriyor. Bu krizler sırasında kişilerde hızlı nefes alma ile nefes darlığı gelişebiliyor.

KANSIZLIK (ANEMİ)

Dokulara oksijen taşımak için gerekli olan sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin yetersiz oluşu kansızlık (anemi) olarak tanımlanıyor. Nefes darlığı en sık görülen belirtilerinden birini oluşturuyor. Hastalarda ayrıca yorgunluk, ciltte solukluk ve kalp atışlarında düzensizlik gibi şikâyetler de gelişebiliyor. Nefes darlığı olan hastalarda mutlaka kan sayımı yapılarak aneminin araştırılması gerekiyor.

AKCİĞER EMBOLİSİ

Akciğer embolisi ciddi ve hayatı tehdit eden, acil müdahale gerektiren bir tablo. Akciğer atardamarının ani tıkanması sonucu oluşuyor. Bu tıkanma genellikle bacaktaki bir toplardamardan akciğere gelen kan pıhtısı nedeniyle gelişiyor. Aniden başlayan nefes darlığı, batıcı göğüs ağrısı, çarpıntı, kan tükürme, bacaklarda şişlik ve ağrı gibi belirtilerle kendini belli ediyor.

AKCİĞER FİBROZİSİ (AKCİĞER SERTLEŞMESİ)

Akciğer fibrozisi; akciğerlerdeki küçük hava keselerinin (alveoller) duvarlarının kalınlaşıp, sertleşmesi sonucu oluşuyor. Bu tabloda akciğerler vücudun oksijen ihtiyacını karşılayamaz hale geliyor. En sık görülen belirtileri ise kuru ve inatçı öksürük ile nefes darlığı oluyor. Doç. Dr. Tülin Sevim, bu hastalıkta nefes darlığının yavaş yavaş ilerlediğini belirterek, “Hastalığın erken dönemlerinde sadece efor sırasında oluşan nefes darlığı, hastalık ilerledikçe istirahat halindeyken de görülmeye başlıyor.” diyor.

nefes darlığı

ANİ GELİŞEN NEFES DARLIĞINA DİKKAT!

Nefes darlığının açığa çıkma şekli ve ne kadar süredir devam ettiğini bilmek acil tedavi gerektirecek birçok hastalığın tanınmasına yardımcı olmaktadır. Örneğin, ani gelişen nefes darlığına eşlik eden hırıltılı solunum astım ve kalp yetersizliğinin belirtisi olabilir. Çok hızlı gelişen nefes darlığı ve göğüs ağrısı durumunda yabancı cismin soluk borusuna kaçabileceği ya da kişinin kalp krizi geçirebildiğini bizlere haber vermektedir. Yavaş ilerleyen nefes darlığı daha çok solunum sistemi hastalıklarında gördüğümüz bir durumdur.

DİNLENME ESNASINDA GÖRÜLEN NEFES DARLIĞI CİDDİYE ALINMALI

Kişinin egzersiz kapasitesi nefes darlığının derecesini yansıtmaktadır. Dinlenme esnasında olan nefes darlığı en ağır nefes darlığıdır. Hastanın nefes darlığı yakınmasını anlatırken konuşması, vücut pozisyonu da nefes darlığının derecesi hakkında bilgi verir.

Cümlelerini tamamlayamayan ve kelimeler ile kesik kesik, yavaş yavaş konuşan ve muayene sırasında sırtüstü sedyeye yatamayan oturma ihtiyacı duyan birinde nefes darlığının ciddi olduğu düşünülmelidir.

Bu nedenle hastaların nefes darlığı yakınması mutlaka incelenmeli ve nedeni ister solunum sistemi hastalıkları olsun ister diğer sistem hastalıkları olsun ortaya konulmalıdır.

YORUM YAZIN

Please enter your comment!
Please enter your name here